De resultaten van dit onderzoek maken duidelijk dat de relatie tussen kleding en identiteit complexer is dan vaak wordt aangenomen en dat ik het in zekere zin ook onderschat had. Hoewel kleding kan functioneren als een middel om identiteit te verkennen, blijkt het niet geschikt als instrument om deze volledig en eenduidig vast te leggen.
Een van de belangrijkste beperkingen ligt in de afhankelijkheid van interpretatie. De betekenis van een ontwerp ontstaat niet alleen in het ontwerp zelf maar in de interactie met de toeschouwer. De ontwerper kan de interpretatie slechts gedeeltelijk sturen en die gedeeltelijkheid is een structurele eigenschap ervan. Daarnaast blijkt de ontwikkelde methode sterk afhankelijk van context en persoon. Elke vertaling van identiteit vraagt om een specifieke benadering waardoor het proces moeilijk te standaardiseren of op te schalen is.
De vraag die dit onderzoek uiteindelijk het scherpst stelt is: is deze werkwijze houdbaar? Het onderzoek omvat zeven deelnemers, verspreid over officieel drie maar uiteindelijk twee schoolperiodes. Een deelnemer moest al worden geschrapt vanwege tijdsgebrek. Dit is een signaal.
Buiten een academische setting in een commerciële of semi-commerciële ontwerpcontext zou dit model veronderstellen dat een ontwerper per klant een intensief analysetraject doorloopt, materialen per persoon selecteert en een ontwerp van nul opbouwt. De tijds- en kosteninvestering die daarvoor nodig is, staat niet in verhouding tot wat de markt voor maatwerk doorgaans bereid is te betalen, tenzij het gaat om echt hoog segment. Haute couture bijvoorbeeld als je hier vaardig en ervaren genoeg voor bent; geen laatste jaar studente. Dit is geen reden om de methode te verwerpen maar wel om de reikwijdte ervan in perspectief te plaatsen.
Het project REBIRTH is gaan functioneren als een artistiek-academisch experiment en dat is voor mij waardevol. Het project suggereert impliciet een model dat ook buiten die context toepasbaar zou kunnen zijn. Die aanname vraagt om kritische reflectie: in hoeverre is dit een schaalbaar model voor de ontwerppraktijk van JJAYCE en in hoeverre blijft het een eenmalig en niet-reproduceerbaar onderzoek moment?
A more honest answer to that question is that it is not a method transferable in its current form, but rather a point of reference: a way of looking at identity that can inform my future design practice. The value lies not in repeating it, but in the awareness it develops. Finally, the role of the designer remains complex. The interpretation of identity is inevitably subjective. This raises the question of how far a designer is capable of making an ‘honest’ portrait or whether every portrait ultimately also constitutes a form of self-portrait.
Daarbij is het van belang helder te hebben voor wie je ontwerpt, of wie je doelgroep uiteindelijk moet zijn, zodat je weet voor wie welke bevinding handig of zelfs bruikbaar kan zijn.
Wat dit onderzoek in bredere zin blootlegt, is een spanning die niet uniek is voor dit project maar symptomatisch is voor een groter vraagstuk binnen de eigentijdse mode: de spanning tussen persoonlijke betekenis en collectieve leesbaarheid. Mode functioneert als sociaal fenomeen. Het bestaat in de interactie tussen mensen, in de blik van de ander, in de gedeelde codes van een tijd en een plek. Wie probeert om die codes te omzeilen ten gunste van puur individuele expressie, loopt het risico te spreken in een taal die slechts door enkelen wordt begrepen. Dat is geen bezwaar als het doel artistiek of experimenteel is. Maar het vraagt om bewustzijn van de keuze die daarin besloten ligt: voor wie maak je, wat wil je bereiken, en welke prijs ben je bereid te betalen in leesbaarheid voor de diepte die je nastreeft.
Voor mij persoonlijk heeft dit onderzoek ook iets verduidelijkt over de richting die ik wil gaan. Ik wil blijven werken met mensen en hun verhalen als vertrekpunt. Maar ik wil dat doen met het besef dat een kledingstuk niet alles hoeft te zeggen.
Een ontwerp kan een vraag stellen in plaats van een antwoord geven. Het kan iets laten zien zonder het volledig te verklaren. Die ruimte, tussen wat het ontwerp toont en wat de drager of toeschouwer eraan toevoegt is misschien wel het interessantste deel. REBIRTH heeft mij geleerd om die ruimte te waarderen in plaats van haar te willen vullen en een hele persoon proberen te vatten in slechts een outfit.
Volgende pagina is Conclusie of ga terug naar De 7 portretten.
